Tıbbi Onkoloji Nedir?

Tıbbi Onkoloji, halk arasında daha çok “kanser hastalıklarıyla ilgilenen bölüm” olarak bilinir.

Kanser, vücudumuzdaki bazı hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmaya başlaması ve zamanla çevresindeki dokulara zarar verebilmesiyle ortaya çıkan hastalıkların genel adıdır. Kanser tek bir hastalık değildir. Akciğer kanseri, meme kanseri, bağırsak kanseri, mide kanseri, prostat kanseri gibi çok farklı kanser türleri vardır.

Tıbbi Onkoloji’nin görevi ise kanseri yalnızca “ilaç vermek” şeklinde ele almak değildir. Hastanın hangi kanser türüne sahip olduğunu, hastalığın ne kadar yayıldığını, kişinin genel sağlık durumunu ve tedaviden ne beklenebileceğini değerlendirerek en uygun tedavi planını oluşturmaktır.

Bu nedenle Tıbbi Onkoloji doktoruna “onkolog” denir.

Kanser tedavisi çoğu zaman tek bir doktorun yaptığı bir işlem değildir. Cerrahi, radyasyon tedavisi ve ilaç tedavileri farklı uzmanlıkların birlikte çalışmasını gerektirebilir. Tıbbi Onkoloji bu ekibin özellikle ilaç tedavileri ve hastalığın genel yönetimi açısından önemli üyelerinden biridir.

Tıbbi Onkoloji Hangi Hastalıklara Bakar?

Tıbbi Onkoloji, vücudun birçok farklı bölgesinde ortaya çıkabilen kanserlerle ilgilenir.

Örneğin:

Meme kanserleri

Kadınlarda sık görülen kanserlerden biridir. Hastanın durumuna göre ameliyat, ilaç tedavisi ve ışın tedavisi farklı şekillerde kullanılabilir.

Akciğer kanserleri

Akciğerde başlayan kanserlerdir. Bazı hastalarda ameliyat mümkün olabilirken bazı hastalarda ilaç tedavileri daha önemli hale gelir.

Kalın bağırsak ve rektum kanserleri

Bağırsaklarda başlayan kanserlerdir. Ameliyatın yanında kemoterapi, hedefe yönelik ilaçlar veya bağışıklık sistemini kullanan tedaviler uygulanabilir.

Mide ve yemek borusu kanserleri

Hastalığın durumuna göre ameliyat öncesinde veya sonrasında ilaç tedavileri uygulanabilir. İleri hastalıkta ise ilaç tedavileri önemli bir yer tutar.

Prostat kanseri

Erkeklerde görülen önemli kanserlerden biridir. Bazı prostat kanserlerinde hormonların etkisini azaltan tedaviler kullanılabilir.

Böbrek ve mesane kanserleri

Bu kanserlerde ameliyatın yanı sıra bağışıklık sistemini harekete geçiren ilaçlar veya başka ilaç tedavileri kullanılabilir.

Karaciğer ve safra yolları kanserleri

Hastalığın türüne ve yaygınlığına göre farklı ilaç tedavileri ve bazı özel yöntemler kullanılabilir.

Yumurtalık, rahim ve rahim ağzı kanserleri

Kadınlarda görülen jinekolojik kanserlerdir. Ameliyat, kemoterapi, bağışıklık sistemi tedavileri ve bazı özel ilaçlar kullanılabilir.

Baş-boyun kanserleri

Ağız, boğaz, gırtlak ve benzeri bölgelerde ortaya çıkan kanserlerdir.

Beyin ve sinir sistemiyle ilgili bazı tümörler

Bunların tedavisi, tümörün türüne ve yerine göre değişir. Cerrahi ve radyasyon tedavisi yanında bazı ilaç tedavileri de kullanılabilir.

Kan kanserleri

Lösemi, lenfoma ve bazı diğer kan hastalıkları da kanser grubundadır. Ancak bunların önemli bir kısmıyla Hematoloji bölümü ilgilenir. Yani her kanser hastasının tedavisi Tıbbi Onkoloji tarafından yapılmaz.

Tıbbi Onkoloji Doktoru Hastayı Nasıl Değerlendirir?

Bir kişinin kanser olduğu öğrenildiğinde ilk soru genellikle: “Hangi tedaviyi alacağım?” olur.

Ancak onkolog için bundan önce cevaplanması gereken birçok soru vardır.

Örneğin:

• Kanser tam olarak nerede?

• Kanserin türü ne?

• Ne kadar büyük?

• Çevresindeki dokulara ulaşmış mı?

• Vücudun başka yerlerine yayılmış mı?

• Ameliyatla tamamen çıkarılabilir mi?

• Hastanın genel sağlık durumu nasıl?

• Başka hastalıkları var mı?

• Kullanılan ilaçlar var mı?

• Kanser hücrelerinde belirli özellikler var mı?

• Hangi tedaviden fayda görme ihtimali daha yüksek?

Bu nedenle doktor; patoloji raporunu, kan tahlillerini, tomografi, MR veya PET gibi görüntüleme sonuçlarını ve hastanın genel durumunu birlikte değerlendirir.

Burada önemli bir nokta vardır: Aynı kanser türüne sahip iki kişiye mutlaka aynı tedavi uygulanmaz.

Örneğin iki kişinin de akciğer kanseri olması, ikisinin aynı ilaçları kullanacağı anlamına gelmez. Hastalığın özellikleri, yaygınlığı ve kişinin genel durumu farklı olabilir.

Tıbbi Onkoloji Hangi Tedavileri Yapar?

Tıbbi Onkoloji denildiğinde insanların aklına çoğunlukla kemoterapi gelir. Ancak günümüzde kanser tedavisi sadece kemoterapiden ibaret değildir.

Başlıca ilaç tedavileri şunlardır:

1. Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmek veya çoğalmalarını durdurmak amacıyla kullanılan ilaçların genel adıdır. Halk arasında “damardan alınan kanser ilacı” olarak düşünülür, ancak kemoterapi ilaçlarının bazıları tablet şeklinde de alınabilir.

Kemoterapi:

• Ameliyattan önce,

• Ameliyattan sonra,

• Radyasyon tedavisiyle birlikte,

• İleri evre kanserlerde hastalığı kontrol altında tutmak amacıyla kullanılabilir.

Kemoterapinin bazı yan etkileri olabilir. Örneğin bulantı, halsizlik, iştahsızlık, ağız yaraları veya saç dökülmesi görülebilir. Ancak her kemoterapi alan hastada bütün bu yan etkiler görülmez. Ayrıca günümüzde yan etkilerin azaltılması için birçok destek tedavisi bulunmaktadır.

2. Akıllı veya Hedefe Yönelik İlaçlar

Son yıllarda kanser tedavisinde önemli gelişmelerden biri, kanser hücresinin belirli özelliklerini hedefleyen ilaçların kullanılmasıdır. Halk arasında bunlara bazen “akıllı ilaç” denir.

Bu ilaçlar, kanser hücrelerinde bulunan belirli bir özelliği hedefleyebilir. Örneğin bazı kanserlerde tümör hücrelerinde belirli bir protein veya gen değişikliği bulunabilir. Eğer uygun özellik varsa, buna yönelik bir ilaç kullanılabilir. Bu nedenle bazı hastalarda tümör dokusundan yapılan özel incelemeler önem kazanır.

Ancak “akıllı ilaç” herkes için kullanılabilecek tek bir ilaç değildir. Hangi ilacın kullanılacağı kanserin türüne ve hastanın tümöründeki özelliklere göre değişir.

3. İmmünoterapi

İmmünoterapi, son yıllarda kanser tedavisinde büyük önem kazanan bir başka tedavi yöntemidir.

Basitçe anlatmak gerekirse: Vücudumuzun bağışıklık sistemi mikroplara ve yabancı maddelere karşı savaşır. Ancak kanser hücreleri bazen bağışıklık sisteminden kaçmayı başarabilir. İmmünoterapide kullanılan bazı ilaçlar, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini daha iyi fark edip onlara karşı mücadele etmesine yardımcı olur.

Her kanser hastasına immünoterapi verilmez. Bazı kanserlerde çok etkili olabilirken bazı kanserlerde uygun olmayabilir. Ayrıca immünoterapinin yan etkileri kemoterapiden farklı olabilir. Bağışıklık sisteminin fazla çalışmasına bağlı olarak bazı organlarda iltihaplanma meydana gelebilir. Bu nedenle tedavi sırasında doktorun takipleri önemlidir.

4. Hormon Tedavisi

Bazı kanserlerin büyümesinde hormonların etkisi vardır. Özellikle meme ve prostat kanserlerinde hormonların etkisini azaltan veya engelleyen ilaçlar kullanılabilir. Bu tedaviler genellikle uzun süreli olabilir. Örneğin meme kanserinde bazı hastalara ameliyat ve diğer tedavilerin ardından uzun süre hormon tedavisi verilebilir.

5. Destek Tedavileri

Tıbbi Onkoloji’nin işi yalnızca kanseri tedavi etmeye çalışmak değildir. Hastanın tedavi sırasında kendisini mümkün olduğunca iyi hissetmesi de önemlidir.

Bu nedenle:

• Bulantı ve kusmaya karşı ilaçlar,

• Ağrı tedavisi,

• İştahsızlık ve beslenme sorunlarına yönelik destek,

• Kansızlık veya bazı kan değerlerindeki düşüklüklerin yönetimi,

• Enfeksiyon riskinin azaltılması,

• Tedavinin yan etkilerinin kontrolü gibi konularla da ilgilenilir.

Yani onkoloğun amacı yalnızca “kanseri küçültmek” değil, aynı zamanda hastanın tedavi sürecini mümkün olduğunca güvenli ve rahat geçirmesine yardımcı olmaktır.

Kanser Tedavisi Her Zaman Kanseri Tamamen Yok Etmek İçin mi Yapılır?

Hayır. Bu konu hastalar açısından oldukça önemlidir.

Kanserin erken yakalandığı ve tamamen ortadan kaldırılmasının mümkün olduğu bazı durumlarda tedavinin amacı hastalığı tamamen yok etmek ve kişinin iyileşmesini sağlamaktır. Buna karşılık bazı kanserler ileri aşamada, yani vücudun farklı bölgelerine yayıldığında tespit edilebilir.

Böyle durumlarda tedavinin amacı bazen:

• Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak,

• Kanseri mümkün olduğunca uzun süre kontrol altında tutmak,

• Şikâyetleri azaltmak,

• Yaşam kalitesini korumak,

• Yaşam süresini uzatmak olabilir.

Bu, “artık yapılacak bir şey yok” anlamına gelmez. Tam tersine, günümüzde bazı ileri evre kanserler uzun süre kontrol altında tutulabilmektedir. Hangi sonucun mümkün olduğu ise kanserin türüne ve hastanın durumuna göre değişir.

Tıbbi Onkoloji ile Genel Cerrahi ve Radyasyon Onkolojisi Arasındaki Fark Nedir?

Kanser tedavisinde farklı uzmanlıklar birlikte çalışabilir.

Genel Cerrahi / ilgili cerrahi branş

Temel olarak kanserli dokunun ameliyatla çıkarılması ile ilgilenir. Örneğin bazı meme, bağırsak veya mide kanserlerinde ameliyat tedavinin önemli bir parçasıdır.

Radyasyon Onkolojisi

Kanserli bölgeye ışın tedavisi (radyoterapi) uygulanmasıyla ilgilenir. Radyoterapi halk arasında “ışın tedavisi” veya “ışınla tedavi” şeklinde de ifade edilir.

Tıbbi Onkoloji

Başta ilaç tedavileri olmak üzere kanserin genel ilaçla tedavisi ve takibiyle ilgilenir.

Bu üç alan çoğu zaman birbirinden bağımsız değil, bir ekip halinde çalışır. Örneğin bir meme kanseri hastasında: Ameliyat → ilaç tedavisi → radyoterapi → hormon tedavisi gibi birden fazla tedavi aşaması olabilir. Fakat bu sıranın ve tedavilerin tamamının her hastada aynı olması gerekmez.

Kanserin Evresi Neden Önemlidir?

Doktorların sık kullandığı “evre” kelimesi, kanserin ne kadar yayıldığını anlatmak için kullanılır.

Genel olarak: Erken evre: Kanser daha sınırlı bir bölgede olabilir. İleri evre: Kanser çevre dokulara veya vücudun başka bölgelerine yayılmış olabilir.

Kanserin evresi tedavinin planlanmasında çok önemlidir. Ancak sadece “1. evre”, “2. evre”, “3. evre” veya “4. evre” demek her şeyi anlatmaz. Aynı evrede görünen iki hastanın kanserlerinin özellikleri farklı olabilir. Bu nedenle doktorlar patoloji ve diğer test sonuçlarını da dikkate alır.

Tıbbi Onkoloji Muayenesine Giderken Neler Götürülmeli?

Kanser tanısı konmuş veya kanser şüphesi bulunan bir kişinin onkoloji randevusuna giderken elinde mümkün olduğunca bütün önemli belgelerin bulunması faydalıdır.

Örneğin:

• Patoloji raporu,

• Tomografi, MR, PET gibi görüntüleme raporları,

• Varsa görüntülerin bulunduğu CD veya dijital kayıt,

• Kan tahlilleri,

• Daha önce yapılan ameliyatlarla ilgili belgeler,

• Kullanılan ilaçların listesi,

• Daha önce alınmış kanser tedavilerinin bilgileri.

Özellikle patoloji raporu çok önemlidir. Çünkü tedavinin belirlenmesinde kanserin yalnızca hangi organda olduğu değil, hücrelerin özellikleri de önem taşır.

Kısaca Özetlersek

Tıbbi Onkoloji, kanser hastalarının ilaç tedavilerini planlayan, uygulayan ve takip eden uzmanlık alanıdır.

Başlıca ilgilendiği kanserler arasında:

• Meme kanseri

• Akciğer kanseri

• Bağırsak kanserleri

• Mide kanseri

• Pankreas kanseri

• Böbrek kanseri

• Mesane kanseri

• Prostat kanseri

• Yumurtalık ve rahim kanserleri

• Baş-boyun kanserleri

• Karaciğer ve safra yolu kanserleri gibi birçok kanser türü bulunur.

Tedavide ise yalnızca kemoterapi değil; kemoterapi + hedefe yönelik ilaçlar + immünoterapi + hormon tedavileri + destek tedavileri gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

En önemli nokta şudur: Kanser tedavisi kişiye özeldir.

Aynı organda aynı tür kanser olsa bile iki kişinin tedavisi birbirinden farklı olabilir. Çünkü kanserin yaygınlığı, tümörün özellikleri, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve diğer birçok faktör tedavi kararını etkiler.

Bu nedenle Tıbbi Onkoloji doktorunun görevi yalnızca bir ilaç yazmak değil; hastanın bütün durumunu değerlendirerek hangi tedavinin, hangi sırayla ve hangi amaçla uygulanmasının en uygun olduğunu belirlemek ve hastayı tedavi boyunca takip etmektir.